TARİHTEN BİR YAPRAK

KAYMAKAM YAHYA SEZAİ BEY’İN ANILARINDAKİ SINDIRGI

(1908 -1912)

Geçtiğimiz günlerde Kırmızı Kedi Yayınlarından Fevziye Özberk’in Talat Paşa ve İttihat Terakki Tarihi isimli kitabını okuyordum. Kitapta 2. Meşrutiyetin Sındırgı’da coşku İle kutlandığını o dönemin Sındırgı Kaymakamı Yahya Zekai beyin anılarını kaynak göstererek belirtiyordu.

Hemen kitabı araştırmaya başladım baskısı yoktu. Sahaf arkadaşlarım vasıtası İle temin ettim. Kaymakam Yahya Sezai Uzay ilk görev yeri olan Sındırgı da 1908-1912 yılları arasında görev yapmış. Yıllar sonra anılarını torunu Lale Uzay Akalın derlemiş ve kitap haline getirmiş. Kitabın yaklaşık 40 sayfasında, başka kaynaklarda ulaşamayacağımız 113 sene önceki Sındırgı’nın yaşantısına ilişkin bilgiler paylaşılmaktadır.

Kaymakam Bey’in anılarını içeren kitaba göre Sındırgı o tarihlerde 540 haneden oluşup yarısı Türk diğer yarısı da Rum’lardan oluşmaktadır. Kasabada, bir ilkokul, bir tanede ortaokul (rüşdiye ) mevcuttur.

Küçük bir kasaba olan Sındırgı’nın suyu ve havasıyla iyi olmasının yanında Zümrüt gibi olan ormanları ve çayırlarıyla yeşil bir cenneti andırdığını kaymakam bey anılarında anlatmaktadır. Kaymakam beyin iki çocuğu da Sındırgı’da doğmuştur.

1908 senesinde Kasabanın Belediye Başkanı Kadızade Mustafa Bey, Belediye katibi Ahmet Efendi’dir. Aynı zamanda eczacılık da yapan Akhisar’lı Ermeni Misak Efendi de belediye doktorudur.

Kaymakam bey göreve başladıktan sonra belediyenin tahsil edilemeyen vergilerini toplamış ve yeni Belediye Başkanı seçilen Eyüpler köyünden Ayanzade Yusuf Efendiyi her daim desteklemiştir.

NOT: (Sındırgı’da bilinen Ayanzedeler Sındırgılı Terzi ve Siyasetçi rahmetli Yusuf AYANOĞLU’nun ailesidir. Onlarda İbiller köylüdür. Tabiki başka Ayanzade ailesi yoksa çıkarımımız doğru olabilir.)

Hükümet binasından pazar yerine ve Kocahan’ın önündeki meydana giden yolu daraltan Topal Dimitri ile Şatırzade Servet Beylerin dükkanlarının yola tecavüz eden kısımlarını encümen kararı İle yıkmıştır.

Hükümet binasının karşısındaki meydanın karşı kenarına 2 katlı bina yaptırmış ve altı gelir getiren gazino üstü de şehir kulübü olarak faaliyete başlamış.

NOT:

(Bu bina bugünkü kültür caddesinin geçtiği yolun üstüne yaptırmıştır. Cumhuriyet’in ilk dönemlerinde bu binanın üst katı kaymakam lojmanı alt katı Özel idare hizmet binası ve Muallimler lokali olarak kullanılmıştır. Binanın eski hükümet binası ile arasında küçük bir bahçesi vardır. bahçenin ortasında fıskiyeli bir havuzu da vardır. Bina 1950’li yılların başında belediye başkanı olan Şükrü Çavdaroğlu tarafından Kültür caddesinin açılması için yıktırılmıştır. Yerine yapılan yeni bina biraz geri çekilerek yeni Özel İdare binası inşa edilmiştir. Kaynak: Erol KARAGÜR, Derleyen: Halil İbrahim ALBAYRAK)

En önemli hizmeti ise o yıllarda Bigadiç’e kadar olan günümüzün interneti diyebileceğimiz telgraf hattının Sındırgı’ya kadar çekilmesi işidir. O yıllarda Sındırgı’dan hiç bir yere düzgün şose yol yoktur ve telgraflar süvari jandarmalar ile Bigadiç’e gönderilmektedir. Posta Telgraf Umum Müdürlüğüne müracaat eden genç kaymakam “siz hattı çekin makine, memur tayin edin direkleri orman köylerinden tedarik ederim“ deyince bir haftada hat çekilmiş ve telgrafhane açılmıştır.

Yine kitaptan öğrendiğimiz üzere kasabanın Sadece İbiller, Gölcük, Alayaka, İndere (?) Karaağaç, Osmanlar köylerinde ilk mektep vardır.

NOT

(Bugün, Yüreğil köyünde İnderesi mevkii vardır. Aynı zamanda cumhuriyetin ilk dönemlerinde köyün adı Medresboğazı’dır.)

Kasabadan Balıkesir’e giderken Simav çayı üstünde “Keçe“ Uluçay “ denen yerde ahşap bir köprü vardır.

Gölcük köyünde alt seviyedeki tarlaları basan suyu engellemek için dolan menfezleri de yine köylüyü seferber ederek açtırmıştır.

Sındırgı’da 2. Meşrutiyetin ilanı sevinç ve şenliklerle kutlanmış hatta 31 Mart vak’ası üzerine asileri tepelemek için Hareket ordusuna katılmak üzere 1000 kişilik gönüllü taburu oluşturulmuş ve Mahmut Şevket Paşaya müdahale için hazır olunduğu telgrafla bildirilmiştir.

Kaymakam Yahya Sezai bey, 1912 yılında Niğde Aksaray’a tayin emrini aldığında halk imza toplamış ancak kaymakam bey görev beğenmemezlik etmemek için halkın bu isteğini geri çevirmiştir.

Sındırgı’dan ağlayarak ayrıldığını ve ileride mebus seçimlerini Sındırgılıların oyları İle kazandığını yazan kıymetli devlet adamı Kaymakam Sezai Uzay Beyin Aziz ruhuna Fatiha’lar gönderiyoruz.

24.11.21 – İzmir

Kitaptan Derlemeyi Yapan: Av. Erkul ERDEM